Jardín de permacultura
Horta de permacultura. Foto: Alôsnys Wikimedia Commons

Agricultura
Bicando o chan coa agricultura rexenerativa

O documental ‘Kiss the Ground’ proponnos salvar o planeta da desertificación e do caos climático.

Coordinador do Instituto Resiliencia

6 dic 2021 10:04

A situación que está a vivir boa parte das explotacións agrícolas e gandeiras do noso país, con prezos disparados de insumos coma pensos ou electricidade, necesarios para funcionar co modelo industrial e moderno de produción de alimentos, converte o documental estreado no pasado 2020 Kiss the Ground nunha visión obrigada para as nosas produtoras e produtores. Trátase dunha obra divulgativa e mesmo proselitista dos métodos da chamada agricultura rexenerativa, feita cun notable despregamento de medios e coa participación de coñecidos actores estadounidenses, seguindo a estela doutras recentes producións que tentan concienciar sobre problemas ecolóxicos, nomeadamente sobre a mudanza climática, empregando o gancho de caras coñecidas das pantallas. Neste caso é Woody Harrelson o encargado de prestar a súa imaxe, e sobre todo a súa voz como narrador, a este multipremiado filme, que conta tamén coa presenza (en todo caso discreta e comprensible para atraer grandes audiencias) dalgunhas outras caras coñecidas do cinema, das pasarelas, do deporte e das series como son os irmáns Patricia e David Arquette, de Rosario Dawson, Ian Somerhalder ou a brasileira Gisele Bündchen.

Pero non nos trabuquemos: os verdadeiros protagonistas de Kiss the Ground son a xente do rural, case todos dos EUA, pois é unha obra centrada no país que hai case un século sufriu “o maior desastre ambiental provocado polo ser humano” (descontando o caos climático, debemos entender): o Dust Bowl. Por certo: é rechamante o diferenciado uso que se fai ao longo do filme dos termos ingleses dust, dirt, ground, earth, land, soil... que se cadra nas linguas latinas non son tan doados de distinguir.

A obra tamén lles presta unha atención especial aos especialistas do National Resources Conservation Service, creado daquela polo presidente Roosevelt co nome de Soil Conservation Service baixo a idea de “traballar aliándonos coa natureza, e non turrando contra ela”. Así, a película dirixida por Josh & Rebecca Tickell lévanos, da man de auténticos evanxelistas da rexeneración dos solos agrarios coma Ray Archuleta ou o rancheiro rexenerativo Gabe Brown, a facer un percorrido pola historia e polo noso presente para comprender as causas e consecuencias da destrución do solo fértil provocado polas prácticas agrícolas convencionais, e empeorado hoxe polos efectos do caos climático.

A agricultura industrializada está a destruír o solo a un ritmo acelerado, e reforzado polo caos climático

O testemuño de Brown resulta especialmente valioso, pois amosa a fe do converso, dun renegado do glifosato e doutras menciñas: no seu caso veuse forzado polos eventos climáticos extremos e pola negativa das entidades financeiras a seguir dándolle crédito para mercar todos os insumos que precisaba para continuar no modelo agroindustrial, a buscar de xeito autodidacta outras maneiras de cultivar, máis ecolóxicas, resilientes e económicas. Diriamos que atopou a agroecoloxía á forza, algo parecido ao que lle sucedeu a Cuba e o que nos ha suceder seguramente a todos os países agroindustrializados máis cedo ca tarde.

Decrecimiento
‘Opción Cero’: as leccións do Peak Oil cubano

O libro de Emilio Santiago Muíño Opción Cero: el reverdecimiento forzoso de la Revolución cubana descobre as luces e as sombras da adaptación de Cuba á falta de petróleo.

En varios momentos do filme, os difusores dos policultivos e do no-tilling (cultivar a terra sen remover nin expor o solo) explícanlles a outros agricultores en charlas formativas, apelando ao peto, que a agricultura rexenerativa lles vai resultar máis rendible ao lles reducir os custos. E compréndese ben que se faga uso do argumento do aforro cando toca explicarlles as maneiras ecolóxicas de producir a ese exiguo 5% dos estadounidenses dedicados a producir alimentos e que —láiase Archuleta— non teñen nin idea de como funciona o solo que é a base do seu traballo. O documental explícanos que nos EUA a adopción completa destas técnicas polo sector granxeiro podería reportarlles uns cen mil millóns de dólares en beneficios adicionais e facer innecesarios os subsidios que agora reciben basicamente por estragar o solo.

Prescindir do arado é unha das chaves que nos dan os practicantes e os teóricos (a nómina de autores e institucións académicas de diversos campos é notable ao longo do documental) dos métodos rexenerativos da terra, da agrosilvicultura, do manexo holístico ou da permacultura, para conseguir un múltiple efecto: por unha banda, deter o proceso de desertificación que afecta xa a dous terzos das terras cultivables do mundo, unha ameaza da que non se libra o noso país; por outro, frear e mesmo reverter o caos climático, pois rexenerar o solo, explícannos, captura cantidades inxentes de carbono da atmosfera (as imaxes animadas das emisións estacionais creadas pola NASA que mostra Archuleta noutra escena son impresionantemente reveladoras deste efecto); e finalmente, asegurar unha alimentación de calidade, que achega saúde ao mesmo tempo aos nosos corpos ca ao resto da biosfera. Coidar o solo, a terra, para coidarnos a nós, ben podería ser esa a mensaxe central da película. A alternativa é continuar como até o de agora, destruíndo o solo e, así, a nós mesmos.

Coidar a saúde dos solos e das persoas é a mensaxe central de ‘Kiss the Ground’

Mediante unha montaxe moi áxil, unha fotografía fermosa e funcional, un emprego profuso e didáctico de infografías integradas na imaxe, ou unha banda sonora orquestrada mais tamén pop e na que tamén participa algún pioneiro agricultor, a parella directora do filme consegue convencernos e emocionarnos. A solución que nos amosan semella abofé sinxela, e só fai falla vontade política para a poñer a andar. En consecuencia, sinalan claramente onde reside o atranco principal para facela realidade: nos nosos gobernantes.

Huerto rural autoconsumo - 4

Grazas aos Tickell coñecemos que un bo número de países asinaron canda o Acordo de París unha proposta do INRA francés a prol dunha viraxe cara a métodos rexenerativos que empregasen a capacidade dos solos agrarios para retirar CO2 da atmosfera, mudando radicalmente a maneira en que hoxe en día a agricultura funciona como emisora neta para convertela en capturadora, e que nos presenta no documental o daquela ministro de agricultura Stéphane Le Foll. Traxicamente, ese acordo non foi asinado nin polos EUA nin pola China nin pola India, principais produtores agrícolas do mundo. Porque como di acertadamente John Wick na película, o carbono non é o malo desta historia, pois todos estamos feitos de átomos de C (é o ladrillo básico da vida neste planeta), e diso debemos servirnos agora para amañar o desastre que fixemos, colocándoo de volta onde debe estar: nos seres vivos que forman o solo e nas plantas que medran nel.

Con todo, o documental non carece de importantes puntos cegos que se van facer moi notorios para quen leve tempo seguindo as cuestións do caos climático e doutros factores da destrución biosférica. Un deles é o papel do capitalismo como motor do crecemento industrial, do incesante extractivismo e das emisións ecocidas. Así, non se aborda en ningún momento a previsible resistencia de toda a industria agroquímica capitalista a estas propostas de virar masivamente cara a métodos que prescindan totalmente dos seus nocivos produtos. Outro dos ocos no relato é o papel da propia industrialización. Porque a proposta que nos fan todos os participantes neste filme é: troquemos a agricultura e gandería industrializadas por modelos orgánicos e rexenerativos, e así poderemos capturar todo o CO2 que emitimos cada ano coa industria. Pero non se amosan reflexións sobre o xeito en que o crecemento permanente das emisións no resto de sectores pode rematar por anular os esforzos no sector agrícola, ou como a inercia climática pode manter a desestabilización durante milleiros de anos e facer, sen tardar moito tempo, que calquera tipo de agricultura vire inviable, unha posibilidade que só se aborda polo factor da erosión/degradación do solo: ao ritmo actual apenas nos quedan “60 colleitas” antes que destruír por completo a terra cultivable, advirte o documental.

Se continuamos coa destrución de solo fértil ao ritmo actual, en 60 anos non vai quedar terra cultivable

Tamén queda incompleta toda a súa análise do ciclo do carbono (sobre o que xira a didáctica de Kiss the Ground) sen abordar a do fósforo (en vías de esgotamento e difícil de reciclar) e sobre todo a do nitróxeno. Neste último caso, malia unha descarnada explicación da orixe bélica e xenocida dos fertilizantes de síntese (eses que agora lles comezan a faltar aos industriais do agro), os autores do filme pasan axiña por riba da cuestión, e non se preguntan como poderemos alimentar oito ou nove mil millóns de seres humanos cando xa non poidamos obter nitróxeno artificialmente mediante a reacción de Haber-Bosch.

Tampouco o esgotamento dos combustibles fósiles aparece por ningures, cando moitos destes agricultores holísticos e rexenerativos dependen deles para certos labores mecanizados e sobre todo para o transporte dos seus produtos ás mesmas distancias irracionais que hoxe fai a agricultura convencional, pois non se fai apenas fincapé na urxente necesidade de relocalizar a produción de alimentos, e tamén a poboación, para achegar a xente á comida cando a comida xa non poida viaxar moito en procura da xente e cando se precise converter ese 5% de persoas dedicadas a producilas en cifras máis achegadas ás que había antes da industrialización (60-80%). Ademais, as persoas partidarias do veganismo/vexetarianismo probablemente han de achar en falla unha maior crítica ás consecuencias dunha dieta excesivamente cárnica coma a actual.

En conxunto atopámonos cun documental de óptima feitura técnica, que apela á razón pero sen desbotar a emoción, e que pretende apuntalar un emerxente movemento por un tipo de agricultura sen dúbida imprescindible, pero que por si soa non vai dar contrarrestado os principais factores que nos levan cara a un colapso tráxico non só da nosa civilización senón do conxunto da biosfera. Como sinala contra o final da película o ecólogo John Liu, tras amosarnos a espectacular transformación da meseta de Loes, berce da civilización chinesa —probablemente a experiencia rexenerativa máis grande da historia—, implicarnos en salvar a vida do solo ben pode dar un profundo sentido e obxectivo ás nosas. Agora tócanos decidir como sociedade: poñémonos a rexenerar aquilo que nos dá a vida... ou pensamos seguir a destruílo?

Sobre este blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas las entradas
Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra en tu cuenta.

Relacionadas

El Salto Radio
El Salto Radio Temporeros en la calle
Un año más las personas que se desplazan a la provincia de Huelva para trabajar en la campaña de la fresa se encuentran con la ausencia de dispositivos de acogida.
Almería
Almería Un desalojo en Níjar deja sin alternativa habitacional a setenta trabajadores del campo
El próximo martes en la localidad almeriense, epicentro de la producción agrícola, se ejecutará el desalojo del Cortijo El Uno, en San Isidro donde habitan sesenta trabajadores del sector y familiares, sin otra alternativa habitacional
Opinión
Opinión ¡Que vivan los aranceles!
Que Trump propugne aranceles no debe hacernos caer en la trampa de defender los intereses de los grandes oligopolios.
Sobre este blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas las entradas
Israel
España El Gobierno español vuelve a romper su compromiso de no comprar armas a Israel
El Ejecutivo de Pedro Sánchez adquiere armamento israelí por valor de 6,6 millones de euros a pesar de haberse comprometido a un “embargo total”.
Gobierno de coalición
Carrera armamentística Izquierda Unida denuncia incumplimiento del PSOE y habla de “crisis de Gobierno”
El aumento del gasto en defensa y la compra de armas a Israel, a pesar del compromiso de no hacerlo, ha enfadado a tres pesos pesados de la coalición.
El Salvador
El Salvador El caso Ábrego García destapa el turbio pacto de la Trump con Bukele
El joven salvadoreño no ha sido condenado ni en Estados Unidos ni en su país de origen, pero es uno de los cientos de personas con la vida pendiente de un hilo por las políticas de Trump y Bukele.
Estados Unidos
Extrema derecha Los beneficios de Tesla caen un 71% y Musk anuncia que reducirá su colaboración con Trump
Las protestas contra Elon Musk funcionan y hacen caer los beneficios y el valor en bolsa de la compañía. El anuncio del millonario hace que las acciones de Tesla crezcan cerca de un 5% en apenas unas horas.
Siria
Siria Fragmentos de un retorno
Regresar no siempre es fácil. En estas misivas, los sirios Naoura A., residente en Francia, y Basem Al Bacha, residente en Alemania intercambian opiniones con motivo de la vuelta de Naoura a la ciudad donde se conocieron: Damasco.
Historia
Historia Miguel Martínez: “En Villalar, la izquierda arrancó los comuneros al franquismo”
Miguel Martínez, profesor de historia y literatura españolas en la Universidad de Chicago, analiza desde una óptica progresista la Edad Moderna, el momento histórico fetiche de las derechas españolistas.

Últimas

Sáhara Occidental
Sáhara Occidental Crece la indignación por el apoyo de Sánchez a los planes expansionistas de Marruecos en el Sáhara
Los socios del Gobierno y el Frente Polisario acusan al Ejecutivo de Sánchez de dar la espalda al derecho internacional y usar el Sáhara como “moneda de cambio” para mejorar las relaciones con Rabat.
Reino Unido
Reino Unido La decisión del Supremo de Reino Unido da alas a la transfobia en un contexto antiderechos trans
Los términos “mujer” y “sexo” en la Ley de Igualdad se refieren únicamente a la mujer biológica y al sexo biológico, pese a que esta especificación no aparezca de forma literal en el texto.

Recomendadas

Sáhara
Culturas El idioma de Cervantes sigue resonando en las arenas del Sáhara
El español se ha convertido en una forma de resistencia de la identidad cultural saharaui frente al borrado del ocupante, pese a muchas dificultades.
Culturas
Culturas En la industria editorial el libro ya es lo de menos… pero leemos más y mejor que nunca
Expertos, editores y libreros analizan cómo el libro-evento y los denostados como “libros-basura” sostienen un sector en el que, por otra parte, los números dicen que leemos más y con más variedad que nunca.
Religión
Iglesia Católica El viaje de Jorge Bergoglio, el papa que intentó reformar la Iglesia y no lo consiguió
De ser acusado de cómplice con la dictadura argentina, Jorge Bergoglio, ya ungido como papa Francisco, se convirtió en una de las principales voces de denuncia de la ultraderecha, del neoliberalismo y las violaciones de los derechos humanos.
Galicia
Galicia Así opera en la sombra la banca en el proyecto de la celulosa de Altri en Galicia
La sociedad público-privada Impulsa Galicia, que cimentó los primeros planes de la multinacional papelera y , está participada fundamentalmente por la Xunta y por el banco que surgió de la desastrosa fusión de la cajas de ahorro gallegas.