Coronavirus
Avances na investigación e carencias na sanidade: dúas caras da segunda vaga da covid-19 en Galicia

A opinión pública culpabilizou sectores concretos da poboación sen ter en conta a necesidade de coñecer datos empíricos. En termos sanitarios apareceron solucións e tamén carencias nun contexto no que moitos sectores denuncian falta de información.

Cribado Logroño 4
Realización de test de antíxenos durante un cribado masivo. Gobierno de La Rioja

A apertura que se produciu no verán aplanou o terreo para que Galicia e moitas outras partes do territorio estatal volveran sofrer un gromo da covid-19. A partir do sábado 7 de novembro entraron en vigor novas restricións co obxectivo de evitar a expansión do virus: para os 60 concellos máis afectados tomáronse medidas especiais —peches perimetrais, peche de hostalería, e demais— e para o resto da Comunidade medidas menos restritivas —aforos reducidos, reunións de máximo 6 persoas, etc.—. A pesar disto, o segundo gromo desta pandemia continúa.

Cada vez hai máis información sobre o virus, desde como se producen os contaxios pola covid-19, até modelos que prognostican a súa severidade. Pero, nesta nova onda de contaxios hai uns causantes nada máis? Cales son os criterios utilizados para a adopción de medidas? Hai moitas reflexións que plantear, mais o importante para combater a situación é evitar opinións non fundamentadas, e sobre todo traballar con datos. Neste sentido, á cidadanía amósaselle cantos contaxios e cantas mortes se producen día tras día, deixando a un lado, entre outras, información sobre os rastrexos que se están a realizar. A cidadanía sabe que existe un Comité Clínico, mais por que non é Epidemiolóxico? Realmente é unha situación difícil de combater na que hai matices que facer e moitas cousas que aprender.

ACLARAR OS CONTAXIOS

Galicia está nun punto que supera os 9.000 contaxios. Das persoas contaxiadas por covid-19 non todas o foron do mesmo xeito. Anteriormente considerábase que o virus se esparexía como explica o factor R, mais xa non é así. Segundo explica Alberto Ruano Raviña, profesor titular de Medicina Preventiva e Saúde Pública, e investigador na área de Epidemioloxía e Saúde Pública da USC, “do que nos fala o factor R non é outra cousa de como se reproduce a epidemia a nivel promedio: en función do número de casos novos que se xeran a partir do número de casos previos é como se calcula este factor R”. Aínda que pareza correcto, o virus non se multiplica deste xeito xa que non todas as persoas contaxian na mesma medida.

Dito isto agora o importante é entender o factor K, que é aquel que explica por que nesta pandemia pode haber supercontaxiadores que orixinan amplos grupos de persoas contaxiadas, e persoas infectadas que non contaxien a ninguén. En función da carga viral, da situación e do número de contactos sociais, unha persoa pode contaxiar a máis xente que outra. Mais hai máis problemas ca este. Alberto Ruano estima que en torno a un 30% ou 35% dos positivos son asintomáticos —pacientes que non manifestan ningún síntoma estando contaxiados—. Complicándoo aínda máis, existe unha dificultade engadida: a mobilidade das persoas ou o respecto do tempo de corentena domiciliaria. Ruano Raviña explica que “non toda a xente está facendo caso ás restricións marcadas polas autoridades sanitarias cando houbo contacto cun positivo”.

A xente nova ocupou o centro da culpabilidade desde un primeiro momento: os botellóns, as festas en pisos e todo aquilo que entrou nas axendas mediáticas de medios de comunicación e forma parte dunha mala práctica nun contexto epidémico. Aínda así, Ruano comenta que “non temos a evidencia suficiente como para saber que esta parte da poboación sexa a causante do que está ocorrendo”. Ademais, enuncia que “unha evidencia indirecta, sobre a que non temos tantos datos como para culpar a unha parte desta poboación, son os cribados realizados a nivel universitario, cun número de positivos máis baixo do que se puidera esperar”.

Alberto Ruano: “O importante é non poñer foco nun grupo poboacional concreto, posto que existen outros segmentos entre os 30 e os 55 anos de idade con cifras de contaxios bastante elevadas”.

AVALIAR A REACCIÓN CONTRA A COVID

As medidas contra esta segunda onda da pandemia están enfocadas a romper a cadea de contaxios. Como comenta Manuel González Moreira, médico de Atención Primaria, delegado sindical de CIG e portavoz da Xunta do Persoal da Área Sanitaria de Vigo, “o virus non se move pero movémonos as persoas, polo tanto aquelas que están infectadas están a mover o virus”. A reacción tanto do Goberno central como autonómico foron os peches, quer territoriais, quer de determinados sectores. A peor parte levouna o sector servizos, máis concretamente a hostalería e a restauración. A pesar disto, as medidas poden considerse correctas debido ao rápido incremento de contaxios, pero aínda así sempre queda marxe para o erro; como aporta Alberto Ruano: “A efectividade das medidas está ligada ao momento no que se aplican”.

Pola contra, Miguel Hernán profesor de Bioestadística e Epidemioloxía da Universidade de Harvard, comentou nunha entrevista realizada por El País, que os sistemas de rastrexo son as mellores armas para localizar as fontes de transmisión do virus e desta maneira cortar as cadeas de contaxios. Se se analizan as medidas tomadas tras a primeira onda de contaxios é necesario preguntarse se as decisións políticas estiveron orientadas ao benestar da saúde pública ou ao da economía. Os criterios utilizados céntranse de maneira aparente no número de contaxios por cada cen mil habitantes. Intentamos establecer contacto coa Dirección Xeral de Saúde Pública e coa Dirección de Asistencia Sanitaria para obter máis información a cerca da posición adoptada, pero non obtivemos resposta.

Manuel González Moreira: “Estase actuando con criterios políticos para contentar á opinión pública máis que con criterios científicos

A falta de datos e de información non permiten avaliar o xeito de actuar das autoridades sanitarias galegas. Pola contra, Manuel González Moreira afirma que a sensación que se percibe é a de “que se está actuando con criterios políticos para contentar a opinión pública máis que con criterios científicos”. A explicación que dá este médico de Atención Primaria é que “nalgúns casos quedan curtas e van por detrás da realidade da infección e noutros tiran a eito, pechando sen moito sentido e sen xustificalo epidemiolóxicamente”. Existe un baleiro informativo sobre como se distribúen os casos novos ou mesmo o número de casos por concellos. De novo, o delegado sindical denuncia esta carencia posto que “non permite facer un seguimento da situación e avaliar as medidas tomadas”.

ESCASEZA DE RECURSOS

Unha pregunta que a xente tende a se facer é se os recursos sanitarios destinados a combater esta crise pandémica foron suficientes. Ao respecto hai que diferenciar entre aqueles destinados á Atención Primaria e outros destinados á adopción de medidas e á investigación sobre o propio virus. En primeiro lugar, Manuel González a partir do contacto continuo que ten co persoal médico afirma rotundamente que os medios sanitarios na Atención Primaria son escasos, apoiándose en que xa eran limitados antes da pandemia, pero o que fixo o coronavirus foi agudizar e desenmascarar esta situación.
Sanidad pública
Colapso na sanidade pública galega
O colapso na atención primaria e nas urxencias son o resultado dunha privatización implacábel que favorece o lucro de xigantes empresariais como Medtronic.
A atención telefónica foi un dos instrumentos que a Xunta de Galicia utilizou para paliar a necesidade das consultas médicas para así evitar o máximo posible que a xente se desprace aos centros de saúde, excepto en situacións que o requiran. Este tipo de consultas telefónicas funcionan, de cara á covid-19, a través dun cuestionario que lle daría 6 minutos de duración á consulta no lugar de 40, como sinalou Moreira. Ante a imposibilidade de actuar desta maneira en moitos casos, “puxo de manifesto a falta absoluta de infraestrutura en Atención Primaria”. Finalmente, Manuel González Moreira insiste en que “esa visión de saúde pública que busca a promoción da saúde e a prevención da enfermidade non triunfou no deseño das medidas, e o feito de que o comité de expertos se chame Comité Clínico e non Comité Epidemiolóxico, xa define a actitude que teñen ao respecto”.

En canto a resultados de investigación, Francisco Gude Sampedro, investigador do Departamento de Epidemioloxía Clínica no Instituto de Investigacións Sanitarias de Santiago, desenvolveu un modelo que prognostica a severidade da enfermidade nunha persoa contaxiada por coronavirus. Segundo detalla no estudo que está a piques de publicarse no International Journal of Epidemiology de Oxford, Development and validation of a prognostic model based on comorbidities to predict Covid-19 severity. A population-based study, en función das características e posibles comorbilidades dunha persoa, este modelo multivariable pode predicir o acuse que vai ter a covid sobre unha persoa contaxiada.

O estudo e desenvolvemento deste modelo de prognóstico permite saber cal é a probabilidade de que unha persoa con determinadas características teña complicacións. Nel tamén entraría a xente asintomática, tanto a que vaia ter complicacións como a que non vaia ter ningunha. Isto pode facilitar a toma de decisións. “Se ti coñeces as características das persoas, cantas están infectadas e coñeces os tempos de duración do período de incubación, de aparición de sintomatoloxía, de complicacións... xunto a outras medicións, podes actuar con tempo e podes adiantarte”, comenta Francisco Gude.

Francisco Gude: “España non destaca por ser un país que destine moitos recursos a investigación. É certo que tiñamos moi boa xente, ben formada, que se tivo que marchar a outros países”

Igualmente a covid-19 é algo relativamente novo para a sociedade ocasionando que sempre nos esteamos movendo na incertidume. “Nisto non hai nada categórico, non hai aseveracións totais xa que igual se trata dun modelo que funciona aquí pero non ten por que ser exportable e xeneralizable”, continúa Gude. Este estudo aporta moitos resultados de investigación que axudan a enfrontarse a este tipo de situacións extraordinarias. O investigador de Epidemioloxía Clínica afirma que isto é un pequeno grao de area sobre o todo o que rodea o virus debido a que despois está “todo canto se descubre sobre mecanismos biolóxicos, moleculares, métodos de diagnóstico,tratamentos…”.

Segundo informa, xérase moita información ao respecto, e non sabe se a xente fará unha boa xestión dela. Neste aspecto, Gude Sampedro fai fincapé na importancia de estar ben preparado e informado de cara axestión de recursos, pero sobre todo alude á “necesidade dunha maior confianza, maior inversión e maior esforzo en todo o que sexa ciencia”.

Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra en tu cuenta.

Relacionadas

Huelva
Sanidad pública Más de cinco mil personas se manifiestan en Huelva por la sanidad pública
La plataforma Onubenses Unidos por una Sanidad Pública de Calidad denuncia, entre otras cuestiones, la saturación en la lista de esperas y la falta de un Hospital Materno Infantil en la provincia.
Sanidad pública
Sanidad La exclusividad para trabajar en la pública: bulos y verdades del nuevo Estatuto Marco
Los profesionales sanitarios llevan 20 años con la misma regulación marco. Mientras el Ministerio de Sanidad reanuda las conversaciones para crear un nuevo estatuto, médicos exigen una norma propia.
Cine
Kamal Aljafari “Palestina está en la raíz de la situación actual del mundo”
Kamal Aljafari lleva toda su carrera trabajando con materiales de archivo, indagando en las imágenes e interviniendo en ellas para preservar memorias en desaparición y para oponerse al proyecto colonial sionista y su falseamiento del pasado.
Paterna
Paterna Vandalizan el muro de Paterna donde el franquismo fusiló a 2.238 personas
El paredón amaneció este viernes con grandes letras pintadas con spray negro donde se podía leer “Sagredo eres maricón y tarado”, en referencia al alcalde del municipio.
Opinión
Derecho a la vivienda Flex Living: el caballo de Troya de la precarización del alquiler
No es una respuesta moderna a las nuevas formas de habitar la ciudad. El ‘flex living’ no es más que la última jugada del sector inmobiliario y los grandes fondos de inversión para maximizar beneficios a costa del derecho a la vivienda.
Opinión
Opinión ¡Que vivan los aranceles!
Que Trump propugne aranceles no debe hacernos caer en la trampa de defender los intereses de los grandes oligopolios.

Últimas

Madrid
La burbuja del alquiler Sumar, Podemos y sindicatos de inquilinos presionan para convertir en indefinidos los contratos de alquiler
Sumar lanza una propuesta legislativa para transformar en indefinidos los contratos de alquiler, una de las principales demandas de la manifestación por la vivienda del 5 de abril. Una moción de Podemos, rechazada en el Congreso, pedía lo mismo.
Comunidad de Madrid
Movilización por la educación 23F: el día que una veintena de colectivos llenarán de verde Madrid para defender la educación pública
La comunidad educativa de todos los niveles en la enseñanza se prepara para una movilización que arrancará a las 12:00 horas desde Atocha hasta Sol, en la región que menos invierte en educación por estudiante.
Política
El Salto Radio Podcast | ¿Cancelar la cancelación?
Hablamos con Antonio Gómez Villar, a partir de su libro “Cancelar no es transformar” sobre malos entendidos y límites de esta acción política
Opinión
Opinión ¡Que vivan los aranceles!
Que Trump propugne aranceles no debe hacernos caer en la trampa de defender los intereses de los grandes oligopolios.
Galicia
Memoria histórica Cultura, exilio y lucha de las bibliotecarias gallegas durante la Segunda República
Durante los primeros años treinta, las bibliotecas se convirtieron en espacios de trabajo ideales para un modelo de mujer que aspiraba ser independiente y que había manifestado un claro compromiso político. La Guerra acabó con todas sus aspiraciones.
Comunidad de Madrid
Sanidad Pública Sindicatos piden el cese de la dirección del Hospital 12 de Octubre tras las obras de remodelación
Los problemas con las nuevas instalaciones han cristalizado en una unión sindical que ha reclamado formalmente el fin de la cúpula de dirección tras ser “ignorados” de manera “sistemática”.
Opinión
Opinión La unidad del anarcosindicalismo es la acción conjunta
Al hilo de supuestos movimientos desde la CGT hacia la unificación con CNT es necesario diferenciar entre lo que es una relación en clara mejora y lo que sería un proyecto real en marcha.

Recomendadas

Líbano
Ocupación israelí Israel incumple el acuerdo de paz y mantiene tropas en el sur de Líbano para “vigilar” a Hezbollah
El Ejército sostiene la ocupación de cinco colinas a lo largo de la frontera tras evacuar sus soldados de decenas de municipios. Miles de civiles regresan a sus casas para descubrir que lo han perdido todo.
Feminismos
Ana Bueriberi “El activismo tiene que ser colectivo: para contribuir al cambio es imprescindible despersonalizar la causa”
La periodista madrileña Ana Bueriberi reconoce que no sintió la discriminación hasta que llegó a la Universidad. Hoy, desde el proyecto Afrocolectiva reivindica una comunicación antirracista, afrofeminista y panafricanista.
Inteligencia artificial
Militarismo La máquina de los asesinatos en masa: Silicon Valley abraza la guerra
Las fantasías distópicas sobre los futuros usos de las máquinas en la guerra están más extendidas que el relato de lo que ya está pasando en los campos de batalla.