Leyes Mordaza
O Lume Novo Asociativo de Lugo prepárase para queimar as mordazas policiais e municipais do último ano

A Hedreira e outros colectivos e centros sociais autoxestionados da cidade denuncian a represión policial a través de sancións administrativas tramitadas desde o Concello de Lugo, no medio dunha crecente privatización do espazo público e da cultura.
21 jun 2023 07:00

En vésperas de San Xoán, os colectivos sociais prepáranse para celebrar o solsticio de verán coas tradicionais fogueiras. Detrás das connotacións relixiosas desta festa popular agóchanse ritos paganos ancestrais: saltar nove (ou outro número impar) de veces sobre a lamarada escorrenta os malos espíritos e encoméndanos á protección do lume purificador o que resta de ano. 

No concello de Lugo, onde o Lume Novo da mal chamada noite máis curta do ano goza de enorme popularidade, xa se poden solicitar permisos para as cacharelas do 23 de xuño. En 2022, despois de dous anos sen poder celebrarse por mor das restricións que trouxo a pandemia de Covid-19, a Policía Local chegou a tramitar unhas 400 solicitudes, por enriba das 299 rexistradas en 2019 e das 336 en 2018. Entre eses permisos concedidos estaba o do Lume Novo Asociativo na confluencia entre a rolda das Fontiñas e o paseo dos Estudantes, que a partires da media noite incluía queimada, sardiñas e foliada para as persoas asistentes: un programa semellante ao doutras fogueiras da cidade. Malia cumprir con todas as normas que establecía e segue establecendo a ordenanza municipal relacionada en materia de seguridade, o Lume Novo que organiza a rede asociativa foi a única actividade do último San Xoán sancionada pola Policía Local.

“En alomenos doce anos de Lume Novo Asociativo en Lugo (as organizadoras xa perderon a conta do número de edicións) nunca tivemos ningún incidente; sempre tramitamos o permiso para facer a fogueira e sempre fomos respectuosas co espazo que ocupamos”, sinalan desde o centro social autoxestionado (CSA) A Hedreira, un dos cinco colectivos sociais que estivo detrás da organización do Lume Novo Asociativo en 2022. “Xamais tivemos axuda do Concello de Lugo en canto a infraestruturas (auga, luz, baños públicos,...) a pesar de telas solicitado”. Con todo, en novembro do ano pasado, a rede asociativa recibiu unha multa de 300 euros por ocupar a vía pública sen autorización municipal cunha barra para vender comida e bebida. A escasos quilómetros, no barrio da Piringalla, tamén se estaba desfrutando da noite de San Xoán con comida e bebida, mais non houbo ningunha intervención policial que sancionase unha suposta venda ambulante. “Esta multa foi resultado da aplicación arbitraria da lei mordaza”, denuncia Alejandro Vila, do CSA A Hedreira. “Consideramos que non se debería sancionar a ningún colectivo”.

Manifesto de colectivos sociais contra a represión policial

O pasado 28 de abril, un mes antes das eleccións municipais, a asociación A Hedreira recibiu unha proposta de sanción de 600,01 euros por organizar un mercadiño de troco de produtos de segunda man o 21 de maio de 2022 no seu centro social autoxestionado. Despois dunha denuncia da Policía Local, desde a área municipal de Mobilidade e Infraestruturas Urbanas que dirixía Rubén Arroxo, tenente de alcaldesa e líder do BNG en Lugo, incoábase un expediente sancionador por “exercer actividade de mercadiño no baixo número 17 da rúa Catasol (sede social da asociación A Hedreira) sen título habilitante”, unha infracción clasificada como “grave segundo o artigo 53.1 da lei 9/2013, de 19 de decembro, do emprendemento e da competitividade económica de Galiza” que pode ser sancionada alternativa ou acumulativamente con “multa de 300,52 a 30.050,61 euros”, segundo pode lerse no acordo de incoación ditado polo concelleiro que foi notificado ao colectivo social. Despois desta significativa sanción administrativa contra o CSA A Hedreira, diversos colectivos sociais da cidade uníronse o 10 de maio na presentación dun manifesto contra a represión que están sufrindo os movementos asociativos que se sitúan fóra do modelo lucrativo e critican a deriva institucional cara á privatización do espazo público e da actividade sociocultural. Este manifesto recibiu o apoio de boa parte do tecido asociativo de Galiza, mais non do Concello de Lugo e particularmente da Área de Mobilidade e Infraestruturas Urbanas, que nin sequera atendeu as preguntas de O Salto Galiza sobre a política municipal que se está exercendo neste eido.

Diversos colectivos sociais de Lugo uníronse o 10 de maio na presentación dun manifesto contra a represión que están sufrindo os movementos asociativos que se sitúan fóra do modelo lucrativo.

“Estas situacións esperpénticas serían impensables décadas atrás” –rezaba este manifesto–. “Ninguén imaxinaría hai vinte anos que unha asociación de veciñas puidese ser sancionada por ter unha barra con cervexa ou por organizar un mercadiño no local do barrio, pero está acontecendo en Lugo, aínda baixo un suposto goberno progresista de PSOE e BNG”, reza no manifesto.

Manifesto A Hedreira 1
O 10 de maio de 2023 presentouse no CSA A Hedreira de Lugo un manifesto contra as sancións a colectivos e asociacións que estaba asinado por decenas de colectivos sociais de Galiza.

Desde a rede asociativa relacionan estas e outras accións represoras da Policía Local coa lei de Seguridade Cidadá, coñecida popularmente como lei mordaza e aprobada durante o goberno do PP en 2015. O espírito desta controvertida lei, que continúa en vigor a pesar das incumpridas promesas de derogala durante o mandato de Pedro Sánchez, arraigó fortemente entre os sectores máis conservadores de Lugo, que un par de anos antes da pandemia apoiaron a frustrada ordenanza municipal de Seguridade e Convivencia Cidadá, tamén chamada ordenanza mordaza polas súas semellanzas coa lei estatal. Foron precisamente os colectivos sociais, culturais e políticos da cidade os que tombaron aquel proxecto do goberno local do PSOE –cos parabéns do PP e de Ciudadanos– co movemento Lugo Sen Mordazas, creado simbolicamente un 15 de maio de 2018.

Represión
Ordenanza mordaza do Concello de Lugo
Lugo prepárase para unha manifestación que pretende frear o borrador da Nova Ordenanza de Convivencia e Seguridade Cidadá.

“Esta ordenanza municipal pretendía restrinxir o uso do espazo público, estigmatizar e perseguir os sectores máis vulnerables da poboación e censurar a actividade dos movementos sociais e políticos a través da represión e das multas administrativas, outorgándolle un poder totalmente arbitrario á Policía Local”, comenta Vila.

Con todo, os efectos da lei mordaza de Mariano Rajoy deixáronse notar o ano pasado na provincia de Lugo, con 928 multas amparadas nesta lexislación estatal que supuxeron un total de 558.107 euros, segundo datos oficiais do Ministerio de Interior.

Sen encaixe legal para poder desenvolver actividades socioculturais

A arbitrariedade da Policía Local que amosan estas sancións é posible porque os colectivos que están detrás de centros sociais e culturais autoxestionados como o CSA A Hedreira, o CS Mádia Leva! ou o CS-CA Vagalume en Lugo carecen de licenzas municipais adaptadas á actividade pública que queren desenvolver. Cando contactamos co Concello de Lugo para preguntar polas licenzas urbanísticas e de actividades dispoñibles, ínstannos a somerxernos na fargallada lexislativa sobre esta materia. “Nós soamente miramos se as instalacións cumpren coa normativa vixente para exercer a actividade que se solicita”, sentencia unha traballadora municipal ao outro lado da liña telefónica, sen entender por que estamos preguntando por ese baleiro legal que denuncian os colectivos sociais. Para eles non existe ningún problema, aínda que en conversas informais cos representantes destes colectivos parece que si asumen a necesidade de atopar encaixe legal para eses centros sociais autoxestionados que se sitúan fóra do marco establecido. “Pídennos a nós que propoñamos solucións, pero ese é o traballo que teñen que facer eles desde a xestión política”, sinala Vila. 

Desde Ergosfera, un proxecto xurdido na Coruña como asociación universitaria de estudantes de Arquitectura en 2006 que hoxe en día se constitúe como Partidarios da Cidade Sociedade Cooperativa Galega, Iago Carro contextualiza este fenómeno dentro da dicotomía conceptual entre o público e o privado, que nega a existencia doutras dinámicas sociais baseadas na xestión corresponsable do ben común. “Hai que expandir os conceptos de público e privado” –afirma Carro–, “no século XXI atopamos realidades máis complexas e as administracións públicas non poden mirar cara a outro lado”.

Desde Ergosfera contextualizan este fenómeno dentro da dicotomía conceptual entre o público e o privado, que nega a existencia doutras dinámicas sociais baseadas na xestión corresponsable do ben común.

A represión que veñen sufrindo os colectivos sociais que avogan pola autoxestión non soamente é policial e económica, senón tamén política e administrativa. Hoxe en día, para abrir un local social ou organizar unha actividade sociocultural na rúa esíxese o cumprimento de numerosas medidas: dispoñer de seguros, presentar informes técnicos, realizar obras para garantir a accesibilidade nas instalacións ou ter a debida autorización para a venda ambulante cando se trata de instalar unha barra de bar no espazo público para financiar a propia actividade que se leva a cabo. Este requerimento legal implica gastos que as asociacións sen ánimo de lucro non poden asumir. En ocasións, incluso que as administracións miren para outro lado e non apliquen con celo a normativa.

Carro sinala que outros centros sociais galegos como o Gomes Gaioso da Coruña tamén se veron afectados por peches a causa de formalidades burocráticas e que esta situación de alegalidade non é exclusiva de Lugo. “Os políticos non o entenden e ven estas iniciativas como un problema, mesmo como unha ameaza”, comenta. Ergosfera, con todo, propón fórmulas para lexitimar estes centros sociais autoxestionados como espazos comúns con recoñecido valor público que xa se están aplicando en países europeos como Italia. Nápoles, por exemplo, foi unha cidade pioneira en institucionalizar os comúns urbanos a través de ordenanzas municipais que daban estatus legal a centros sociais autoxestionados, algúns mesmo en situación de ocupación. “Son espazos comúns con recoñecido valor público” –explica Carro–. “Neste contexto, é absurdo que esteamos debatendo se instalar unha barra de bar para dar viabilidade económica a un espazo autoxestionado é lícito ou non”.

Hemeroteca Diagonal
Giuseppe Micciarelli: “Esto es un laboratorio de autogobierno”
L’Asilo fue el primer espacio liberado reconocido como bien común en Nápoles. Hablamos con el investigador en filosofía política Giuseppe Micciarelli.

Privatización do espazo público e da cultura popular

Desde o CS Mádia Leva!, Xosé Lois Losada acumula anos de experiencia solicitando acceso a espazos públicos para desenvolver as actividades sociais do colectivo, centradas na promoción da cultura galega. Dispoñer da cesión de uso dunha propiedade pública é unha vía para operar na legalidade e organizar actividades socioculturais con máis garantías.

“Desde 2016, temos enviado escritos en nome de Mádia Leva! e outros colectivos ao Concello e á Deputación de Lugo para solicitar a cesión de uso de locais, mais nunca nos responderon. Hai uns catro anos puidemos falar de xeito informal coa concelleira de Cultura (Tareixa Antía Ferreiro Tallón, do BNG) e comentounos que tiñan que facer un inventario de inmobles para coñecer os locais municipais dispoñibles”, lembra Losada. Con todo, a día de hoxe non se deu a coñecer ningún inventario nin houbo compromisos públicos para promover o tecido asociativo local a través da cesión de uso de edificios municipais.

O Concello de Lugo ten oficinas cedidas a asociacións en instalacións do antigo matadoiro de Frigsa, mais este é un espazo que non dá suficiente liberdade para a programación de actividades porque o seu horario, entre outros motivos, está determinado polo servizo de conserxería. Hai anos xurdiu a posibilidade de darlle un uso social ao cuartel de San Fernando, antigo hospital militar e de beneficencia, e tanto Mádia Leva! como o extinto Ateneo Libertario A Engranaxe participaron no proceso para reclamar un espazo común para o tecido asociativo de Lugo. Segundo lembra Losada, aquel “foi un proceso moi estrano” no que a adxudicación parecía determinada. Máis recentemente, aproveitando a rehabilitación da casa-torre da Tinería por parte da Xunta de Galicia, tamén se demandou que este espazo fose de uso veciñal, pero as propostas dos colectivos sociais foron ignoradas unha vez máis pola Asministración Pública e finalmente cedeuse o uso do inmoble á Asociación de Empresarios de Hostalaría e Turismo (APEHL) para convertelo nun centro de promoción do turismo enogastronómico na provincia de Lugo.

Colectivos sociais con longa experiencia na cidade recoñecen que non hai facilidades para a ocupación da rúa e o acceso a locais públicos, mais finalmente sempre se teñen improvisado solucións –coa necesaria complicidade das autoridades municipais– para realizar as actividades. Os atrancos burocráticos fan que os centros sociais autoxestionados acaben sendo locais de oficinas sobre o papel, arriscándose a sancións se as autoridades –especialmente a Policía Local– son ortodoxas na aplicación da normativa. A experiencia do CS Mádia Leva! alugando un local que previamente acollera unha igrexa evanxélica demostra o absurdo desta situación. “Preguntamos aos anteriores ocupantes pola licenza de apertura e resultou que non tiñan”, comenta Losada. Porén, as actividades das igrexas non están suxeitas ao mesmo celo policial e administrativo que outras máis críticas e reivindicativas co statu quo.

No mesmo manifesto presentado o mes de maio para denunciar as sancións contra colectivos e asociacións de Lugo, as asinantes reclamaban “implicación institucional”, “vontade política” e “que se poña freo á liña persecutoria que está a seguir a Policía Local”. Despois da operación Carioca e doutros casos de corrupción, a depuración do corpo aínda está pendente e é por todas coñecido o carácter reaccionario dalgúns membros obstinados en aplicar a lei mordaza ou buscar posibles irregularidades para propoñer sancións a certos colectivos sociais. Pode ser casualidade, pero hai quen fala de arbitrariedade.

Agora que chega o verán e pechan algunhas instalacións municipais, o CSA A Hedreira está recibindo solicitudes de grupos de música para ensaiar no seu local. “Estamos dando un servizo público que nin sequera dá o concello”, insiste Vila. No CSA A Hedreira, que abriu en marzo de 2022 e este mes de xuño celebra o seu primeiro aniversario cuns meses de atraso, teñen aulas gratuítas de galego, k-pop, capoeira ou danza do ventre. Organizan obradoiros, charlas e outras actividades altruístas e de balde que promoven o pensamento e a reflexión sobre o feminismo, a ecoloxía, o decrecemento,... As relacións de produción e consumo, que están baseadas na colaboración e no intercambio, fuxen da lóxica neoliberalista imperante.

Ao tempo que se deslexitiman as actividades autoxestionadas e reivindicativas dos movementos sociais no espazo público, desde Lugo e outros concellos galegos promóvese un profesionalismo da xestión cultural que está afectando mesmo ás festas populares. “Esta deriva, que erosiona o tecido asociativo, deixa fóra do encaixe xurídico as persoas e colectivos que se esforzan polo ben común”, lamentan desde A Hedreira.

Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra en tu cuenta.

Relacionadas

Libertad de expresión
Acuerdo entre Sánchez y EH Bildu ¿Qué queda intacto en la Ley Mordaza?
El acuerdo pactado entre EH Bildu y PSOE ha sido presentado por el partido abertzale y su entorno mediático como el fin de la Ley Mordaza. Aunque sobre el papel constituyan un avance, no hemos de olvidar que la norma continuará en vigor.
Leyes Mordaza
Ley de Seguridad Ciudadana EH Bildu anuncia un acuerdo con el Gobierno para acabar con la ‘ley mordaza’
El acuerdo incluye la reforma de la desobediencia y faltas de respeto, la sustitución de las balas de goma y acabar con las devoluciones en caliente en frontera.
Gobierno de coalición
"La máquina del fango" Sánchez presenta un plan descafeinado de regeneración que no toca la Justicia ni el grueso de la Ley Mordaza
El plan de regeneración democrática contempla acabar con los delitos contra los sentimientos religiosos y la corona, así como las sanciones por fotografiar policías, pero mantiene intacto el resto de leyes mordaza.
Economía social y solidaria
ESS Los colectivos migrantes y racializados están construyendo su propio espacio en la Economía Social y Solidaria
A pesar de que se ha avanzado mucho, según los datos existentes, solo un 7% de las personas trabajadoras en la economía solidaria son migrantes o racializadas mientras representan más de un 20% de la población.
Fronteras
Fronteras 24 horas en un albergue de Tijuana: “Que no se olviden de nosotros”
Unos 80 migrantes siguen con preocupación la política de cerrojazo y militarización de la frontera de Donald Trump desde sus casas de nylon.
Okupación
Desalojo Miles de personas piden “encender la lucha” por los gaztetxes tras el desalojo de Etxarri
Denunciaron que la Ertzaintza hirió a varios manifestantes y uno de ellos tuvo que ser operado de urgencia por un balazo de foam. Señalaron la alianza entre Ayuntamiento de Bilbao y Amenabar.
Literatura
Iban Zaldua “El mercado no llega a todos los rincones. Entonces, bueno, hay que introducir la fantasía”
En el cómic ‘Botere handi batek’ trata lo cotidiano mediante elementos irónicos, como los superhéroes y los seres superpoderosos, que nos conectan con la realidad histórica del conflicto vasco.
Teatro
Teatro ‘1936’: una herida abierta sobre el escenario
La nueva producción dirigida por Andrés Lima convierte la Guerra Civil en materia escénica, abriendo un espacio de reflexión crítica sobre sus huellas en el presente.

Últimas

Formación El Salto
Formación Masculinidades neoliberales: afectos de odio, cultura bro y extrema derecha
Abiertas las inscripciones para esta nueva propuesta de formación online, que abordará la relación entre el fortalecimiento de las derechas, el avance de un neoliberalismo desbocado y la aparición de culturas de género cada vez más conservadoras.
Salud
Enfermedades raras La enfermedad de Huntington: los rostros de una dolencia invisible
Hace 32 años se descubrió el gen responsable de la enfermedad de Huntington. Desconocida entre ciudadanos y sanitarios, se hereda en un 50% de los casos cuando uno de los progenitores la tiene.
Galicia
Galicia La trabajadora de Stellantis pierde la pierna y se suma a otros dos accidentes graves en Vigo desde 2022
El Ministerio de Trabajo estudia el siniestro mientras el sindicato CUT señala la responsabilidad de la empresa en confrontación con los errores humanos: “El servicio de prevención ha preferido optar por la estrategia del avestruz”.
Salud mental
Salud mental Sanidad consigue que se apruebe el plan de salud mental que apuesta por la deprescripción de algunos fármacos
Ministerio y comunidades autónomas acuerdan el plan que incluye la disminución en el consumo de psicofármacos, un aumento en las plantillas y una mejora en las garantías de los derechos de las personas con sufrimiento psíquico.
Cine
Béla Tarr “No hay razón para hablar de vidas fáciles cuando la gente está muriendo sin motivo”
Béla Tarr, autor de obras fundamentales del cine contemporáneo como ‘Armonías de Werckmeister’, ha recibido el premio honorífico del D’A Film Festival de Barcelona.
Más noticias
Palestina
Palestina El asedio de Israel deja a la población de Gaza sin panaderías
Los ataques israelíes desde que el régimen de Tel Aviv rompió el alto el fuego se han cobrado ya más de mil doscientas víctimas. La situación de hambre es trágica en el territorio de Gaza.
Comunidad de Madrid
Los Molinos Archivada la investigación del incendio del coche de un activista y concejal: “Fue intimidación terrorista”
El sobreseimiento y archivo del caso no llegó a notificársele al activista, según Ecologistas en Acción, y este no pudo enterarse de la medida hasta pasados siete meses de la decisión judicial, cuando se personó en el juzgado.

Recomendadas

Migración
Migraciones Recortes, despidos y desamparo: la crisis en los centros de acogida gestionados por Rescate Internacional
Usuarios, voluntarios y trabajadores vinculados a la ONG denuncian condiciones indignas, reducción de costes y falta de atención básica en los dispositivos gestionados por la entidad, que se financia con fondos públicos.
Andalucía
Derecho a la vivienda Andalucía se une a la movilización del 5 de abril con el precio de la vivienda en su máximo histórico
Sevilla, Málaga, Granada, Cádiz y Almería se unen a la manifestación estatal contra el negocio de la vivienda mientras el precio del alquiler en Andalucía alcanza sus máximos históricos y se ejecutan 157 desahucios mensuales en la comunidad
Madrid
Especulación urbanística La Operación Chamartín encara su paso final: “Desde el punto de vista del diseño urbano, es una bestialidad”
Madrid Nuevo Norte es una realidad desde que el pasado diciembre Adif y RENFE traspasasen sus terrenos a la sociedad promotora y este marzo se aprobase el proyecto de urbanización del primer sector urbanístico.
Literatura
Belén Gopegui “Cada vez va a ser más importante crear movimientos en defensa de espacios analógicos”
En su última novela, ‘Te siguen’, la escritora indaga en las implicaciones políticas del colapso de la privacidad y los tozudos márgenes de acción donde se sigue dando batalla a la impotencia.